1982 ANAYASASININ SOSYAL GÜVENLİKLE İLGİLİ DÜZENLEMELERİNDE DEĞİŞİKLİK GEREĞİ

Abstract

Sosyal güvenlik, bizce, kişilere, insan şeref ve haysiyetine uygun yaşayış seviyesi için gerekli ve yeterli mali imkânlardan yoksun kaldıkları işsizlik, hastal ık, analık, sakatlık, yaşlılık gibi kanunla düzenlenen belirli hallerde, kanunda hak olarak öngörülen karşılıksız, katkı karşılığı veya ödünç şeklindeki desteklerin kamu kurum ve kuruluşlarınca sağlanmasıdır. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin önsözünde, dehşetten ve yoksulluktan kur- tulmuş insanların, içinde söz ve inanma hürriyetlerine sahip olacakları bir dünyanın kurulmasının en yüksek amaç olduğu belirtilmektedir. Anılan Bildirgeye göre, her şahsın, sosyal güvenliğe hakkı vardır (m.22). Aile, toplum ve Devlet tarafından korunma hakkını haizdir (m.16). Her şahsın e ğitime hakkı vardır. Teknik ve mesleki öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yükseköğ- retim liyakatlerine göre herkese tam eşitlikte açık olmalıdır (m.26). Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken, t ıbbi bakım, gerekli sosyal hiz- metler dahil olmak üzere sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir hayat seviyesine hakkı vardır (m.25/I). Her şahsın i şsizlik, hastalık, sakatl ık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakacak diğer hallerde güvenliğe hak- kı vardır (m.25/I). Bize göre, 1982 Anayasası, anılan Bildirgeden farklı olarak, her şahsın hangi hal- lerde sosyal güvenlik yardımlarından yararlanacağı konusunda açık bir hüküm içerme- mektedir. 1982 Anayasasında eğitim, sağlık, işsizlik ve konut konularında bazı düzen- lemeler olmasına rağmen, anılan Bildirgeden farklı olarak, bu düzenlemelerden herkesin yararlanmasını öngören bir hüküm de bulunmamaktadır. Bildirge her şahsa işsizlikten korunma hakkı tanımaktayken (m.23/I) 1982 Anaya- sası Devletin işsizleri korumak ve i şsizliği önlemeye elverişli bir ortam sağlamak için gerekli tedbirleri almasını öngörmektedir (m.49/II). Bildirgenin her çalışana ailesiyle birlikte insan haysiyetine uygun şekilde ya şaya- bilmelerini sağlayan bir ücret hakkı tanımasına (m.23/III) karşılık 1982 Anayasası Dev- letin çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri için gerekli tedbir- leri almasını, asgari ücretin tespitinde çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumunun da gözönünde bulundurulmasını öngörmektedir (m.55). Bildirgeye göre, teknik ve mesleki ö ğretimden herkes yararlanabilmelidir (m.26). 1982 Anayasasının bir hükmüne göre kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bıra- kılamaz (m.42/I); diğer bir hükmüne göre, Devlet başarılı öğrencilerden maddi imkânla- rı bulunmayanlara gerekli yardımları yapar (m.42/VII). 1982 Anayasasının sosyal güvenlikle ilgili düzenlemeleri, bizce, hem sosyal gü- venliğin tanımı, hem de Bildirgenin bu konuya ilişkin hükümleri yönünden yetersizdir ve ilke ve gerekçeleri ile de uyumlu bulunmamaktadır. Sosyal güvenliğin çeşitli tanım- larının ortak yönü, yeterli mali imkânlardan yoksun kalan kişilerin hepsine destek sağ- lanmasıdır. Bize göre, 1982 Anayasasının Bildirgeden farklı bu düzenlemeleri, Genel Esaslar kısmında belirtilen insan haklarına saygı, hukuk devleti ve sosyal devlet şeklin- deki ilkeler ve asgari geçim şartlarından yoksun bir kişinin gerçek anlamda hür olama- yacağı, fertlere sosyal bir tak ım haklar tanınmasının zorunlu olduğu şeklindeki gerekçe ile de uyumlu bulunmamaktadır. Bizce, 1982 Anayasas ının sosyal güvenlikle ilgili düzenlemeleri yerine an ılan Bil- dirgeden alıntı yapılmalı veya bu düzenlemeler Bildirgeyle uyumlu hale dönüştürülme- lidir.