Büyük Veri ve Gazetecilik: Veri Gazeteciliği Demokrasi, Katılım ve Gazeteciliğe Dair Anlayışımızı Nasıl Dönüştürebilir?

Abstract

Birbiriyle iletişimdeki akıllı cihazlarla sürekli etkileşimde olduğumuz günümüzde, herkes düzenli olarak bilerek veya farkında olmadan veri üretmektedir. Gündelik hayatın verileşmesi yönetim ve toplumsal yaşama dair normlarımızı dönüştürürken; daha önce görülmemiş miktardaki bu verinin gündelik pratiklere yarar sağlayacak şekilde nasıl kullanılacağı sorgulanmaktadır. Yurttaşlar günlerini veri selinde boğulmadan düzenleyebilmek; gazetecilerse veriyi haberlerinde kullanmak için yeni teknolojilerin sunduğu fırsatları değerlendirmek için yeni araçlara ihtiyaç duymaktadır. Ham veriyi işleyerek sıradan okuyucu için anlamlı bir şeye dönüştürmek gerekliliği, gazetecilik mesleğinde yeni bir alan olarak veri gazeteciliğini ortaya çıkarmıştır. 2010 tarihli WikiLeaks sızıntısına borçlu oluğumuz veri gazeteciliği kavramına yönelik akademik ilgi, ABD ve Avrupa’da WikiLeaks’le eş zamanlı başlamıştır ve kavramı teknolojik gelişme ve dijitalleşme kadar; ifade özgürlüğü, şeffafık ve demokrasiyle ilişkilendiren geniş bir literatür mevcuttur. Ancak Türkiye’de konuya yönelik profesyonel ve akademik ilgi hâlâ başlangıç aşamasındadır. Gazeteciliğin veriye-dayalı süreçlerle dönüştürülmesi, şu açılardan önemli görülmektedir: Derinlemesine inceleme olanağı, medyanın dördüncü güç işlevini pekiştirir ve yönetimlerin hesap sorulabilirliğini arttırır. İlgili kurumlar üzerinde şeffafaşma yönünde baskı unsuru oluşturur, hatalı uygulamaları ortaya çıkararak kamu yararı sağlar. Veriye dayandırmak, haberin nesnelliğini arttırarak okuyucuların medyaya yönelik güvenini tazeler. Yurttaşların enformasyonun üretimine ve demokratik süreçlere katılımını arttırır. Çalışmada, veri gazeteciliği yukarıda bahsedilen boyutlarıyla ele alınmakta, demokrasi ve katılıma dair anlayışımızı nasıl dönüştürebileceği tartışılmaktadır. Veri gazeteciliği ile ilgili mevcut literatürün taranmasına odaklanan çalışma ayrıca, mahremiyet, kişisel verilerin korunması, unutulma hakkı, doğrulama, enformasyon akışına aşağıdanyukarıya yön verilmesi ve veri okuryazarlığının geliştirilmesi gibi, veri gazeteciliğin dönüştürücü işlevini zayıfatabilecek etik ve teknik sorunlara da değinmektedir. Türkçede yeni gelişmekte olan bu alandaki kuramsal tartışmayı besleyecek bir başlangıç çalışması olma amacındadır.The Internet of Things and the datafcation of everyday life deeply transform our norms on governance and social life. The key question here is how to be able to use this bulk data in order to add value to our daily routines. While citizens face the challenge of organizing their day without being lost into it, journalists must adapt themselves to new technological opportunities to adopt it in news making. These challenges brought into life a new understanding of doing journalism: data-driven journalism. We owe this term to WikiLeaks 2010. Academic interest on the subject starts nearly simultaneously to the leak. There is a rich literature discussing its relation with technology and digitization, freedom of expression, transparency, and democracy. However, professional and scholar works on data journalism are still in a nascent condition in Turkey. The transformation of journalism with data-driven processes may contribute to the accountability of governments by allowing journalists to investigate deeper; to the transparency of public institutions by creating pressure on them in order to make them share data on their activities; and may lead to the objectivity of news stories by strengthening the journalistic autonomy from news sources and to citizen participation in democratic processes. This article, mainly a theoretical contribution to the emerging discussion in Turkish, consists of a literature review on data journalism and focus on dimensions as mentioned above of the practice with its relation to democratization. Some ethical and technical challenges to the democratizing function of data journalism are also highlighted.